Taking too long? Close loading screen.

Οποιος και όποια έχει περάσει έστω μία φορά από την περιοχή του Θησείου, στο κέντρο της Αθήνας, πηγαίνοντας προς την Ακρόπολη, σίγουρα θα τους έχει δει. Είναι πολύ πιθανό επίσης, να έχει κοντοσταθεί για να ρίξει μια ματιά στις δημιουργίες τους: Κοσμήματα, πίνακες, μπλούζες με σχέδια… Εδώ και λίγους μήνες όμως, οι χειροτέχνες του δρόμου αγωνιούν για την επιβίωσή τους. Ο δήμος Αθηναίων, σε συνεργασία με την Εφορία Αρχαιοτήτων, επιθυμεί να τους διώξει από το κέντρο της Αθήνας, απειλώντας τους ουσιαστικά με εξαφάνιση.

Ο Νίκος στήνει τον πάγκο του, συνήθως στο Μοναστηράκι και ενίοτε στην περιοχή του Θησείου, εδώ και εννιά χρόνια. Ξεκίνησε «από άποψη», επιλέγοντας έναν διαφορετικό τρόπο εργασιακής ζωής, όπως λέει, αλλά και λόγω του ότι, ως φοιτητής της σχολής Καλών Τεχνών, ήταν μια καλή ευκαιρία για να ασχοληθεί με το πρακτικό κομμάτι των σπουδών του. «Ψυχολογικά με γεμίζει να κάνω κάτι και να προσπαθήσω να το δείξω στον κόσμο». Ο Νίκος φτιάχνει κοσμήματα και στη συνέχεια τα πουλάει στον δρόμο. Από την εργασία του αυτή βγάζει πολύ λίγα χρήματα, που τους περισσότερους μήνες δεν επαρκούν για την κάλυψη των βασικών του εξόδων διαβίωσης.

Ο Νίκος είναι ένας από τους εκατοντάδες χειροτέχνες και καλλιτέχνες που εδώ και πάνω από δέκα χρόνια στήνουν τους πάγκους τους στο κέντρο της Αθήνας, κυρίως στη περιοχή του Θησείου και στους πεζοδρόμους της Αποστόλου Παύλου και Διονυσίου Αρεοπαγίτου, δημιουργούν και πουλάνε κοσμήματα, διακοσμητικά, μικρά γλυπτά, μπλουζάκια και άλλα αποτελέσματα της τέχνης και της φαντασίας τους. Οι χώροι αυτοί τους παραχωρήθηκαν άτυπα το 2007 επί δημαρχίας Νικήτα Κακλαμάνη. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, παρά το γεγονός ότι αντιμετώπιζαν συχνά ενοχλήσεις, ο αριθμός τους πολλαπλασιάστηκε, λόγω της οικονομικής κρίσης. Για πολλούς, ένας πάγκος στο δρόμο είναι πλέον η έσχατη λύση, ώστε να έχουν το απαιτούμενο εισόδημα για την επιβίωσή τους. «Είδα όλο και περισσότερους ανθρώπους να βγαίνουν στο δρόμο. Ειδικά τα τελευταία 4-5 χρόνια, με την κρίση, που είναι διαρκώς επιδεινούμενη, αριθμητικά έχουμε μεγαλώσει κατά πολύ. Βλέπεις γιαγιάδες, που τους έχουν κόψει τη σύνταξη, να πουλούν χειροτεχνίες στο δρόμο ή απλά να πλέκουν.»

Εδώ και λίγους μήνες όμως αυτός και οι συνάδερφοί του βρίσκονται υπό διωγμό από το ιστορικό κέντρο της Αθήνας, κάτι που νομοτελειακά θα σημαίνει λουκέτο για τους περισσότερους. Παράλληλα, λόγω του νέου νόμου για το υπαίθριο εμπόριο που ψηφίστηκε το 2017, το ελληνικό κράτος τους έχει φέρει αντιμέτωπους με υποχρεώσεις στις οποίες είναι αδύνατον να ανταπεξέλθουν.

Η απειλη της έξωσης από το ιστορικό κέντρο

Στα μέσα Οκτωβρίου, ο δήμος Αθηναίων, με έγγραφο από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και με επιχειρήματα την «προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς» και την «πάταξη του παρεμπορίου», τους ενημέρωσε ότι θα πρέπει να αποχωρήσουν από το ιστορικό κέντρο της Αθήνας και να μεταφερθούν σε άλλους χώρους, όπως οι πλατείες Βικτωρίας, Κεραμεικού και Αυδή. Οι περιοχές αυτές έχουν πολύ λιγότερο κόσμο, κάτι που σημαίνει ότι, σε συνδυασμό με τα χρήματα για άδειες που ετοιμάζεται να τους ζητήσει το κράτος, το ΕΦΚΑ και του φόρους στα εισοδήματα, τα ήδη μικρά έσοδά τους θα μειωθούν σημαντικά. Πρακτικά, για τους περισσότερους αυτό σημαίνει ότι θα εξαφανιστούν. Μάλιστα τον Οκτώβριο, ο δήμος έστειλε και μικτά κλιμάκια της ΕΛΑΣ και τις Δημοτικής Αστυνομίας για να απομακρύνουν τους χειροτέχνες από την οδό Αποστόλου Παύλου. Η απαγόρευση αυτή κράτησε περίπου 20 ημέρες, πριν οι χειροτέχνες αψηφήσουν τις πιέσεις κι επιστρέψουν στους χώρους τους.

 

«Οι εικαστικοί, οι καλλιτέχνες και χειροτέχνες του υπαίθριου εμπορίου δεν έχουν τη δυνατότητα μεγάλου εισοδήματος, τέτοιου που να τους εξασφαλίζει μια ανεκτή επιβίωση, η απασχόληση είναι διέξοδος στο πρόβλημα της ανεργίας που μαστίζει την χώρα μας. Η συντριπτική πλειοψηφία είναι άνεργοι πολίτες. Ο εξοβελισμός από την υπαίθρια αγορά θα τους οδηγήσει σε απελπιστική κατάσταση, διότι δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν ούτε στις στοιχειώσεις ανάγκες», τόνισε σε σχετική του ανακοίνωση το Σωματείο Εικαστικών- Καλλιτεχνών – Χειροτεχνών «Αθηνά -Εργάνη».

Τα επιχειρήματα του δήμου και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας μοιάζουν δύσκολο να γίνουν πιστευτά. «Υπάρχουν πιέσεις από τους Εμπορικούς Συλλόγους, οι οποίοι μας βλέπουν πολύ ανταγωνιστικά, λανθασμένα κατά την άποψή μου. Μου φαίνεται αστείο το πώς ο έμπορος απειλείται από το δικό μου το κουτί, αλλά συμβαίνει. Υπάρχει επίσης και μια γενικότερη προσπάθεια αναδιαμόρφωσης του κέντρου της Αθήνας», υποστηρίζει ο Νίκος. Του φαίνεται επίσης ακατανόητο το πώς ο πάγκος του «προσβάλλει» την πολιτιστική κληρονομιά και τονίζει ότι υπάρχουν πολλές άλλες εμπορικές, θορυβώδεις δραστηριότητες, στο ιστορικό κέντρο, ακόμα και δίπλα στα μνημεία, που σίγουρα είναι πολύ πιο προσβλητικές και θα μπορούσε η Αρχαιολογική Υπηρεσία να ασχοληθεί με αυτές. «Η συντριπτική πλειοψηφία όσων περνάνε από τους πάγκους μας, μας αντιμετωπίζουν με ευχαρίστηση. Βρίσκουν κάτι διαφορετικό, κάτι πρωτότυπο, κάτι μη εμπορευματοποιημένο, ή απλά τους αρέσει η διαδρομή. Εγώ μάλιστα και πολλοί συνάδερφοι, πιστεύουμε ότι με την παρουσία μας εκεί ενισχύεται η πολιτιστική κληρονομιά. Η αρχαία Αγορά ήταν ένας χώρος που ο κόσμος μπορούσε να συζητήσει, να περπατήσει, να ανταλλάξει προϊόντα. Αυτό κάποιοι το καταλαβαίνουν και άλλοι όχι, αλλά εγώ το πιστεύω».

«Να γίνει σεβαστή η διαφορά μεταξύ του καλλιτέχνη και εμπόρου»

Προηγήθηκε πέρσι, η ψήφιση στη Βουλή του νέου νόμου (4497/2017) για το υπαίθριο εμπόριο, ουσιαστικά η απαρχή των προβλημάτων των χειροτεχνών. Ο νόμος αυτός, στον όποιον πάτησε ο δήμος Αθηναίων και ξεκίνησε τις διαδικασίες «έξωσης», εξισώνει τους χειροτέχνες και τους καλλιτέχνες του δρόμου με τους εμπόρους και έχει από αυτούς απαιτήσεις στις οποίες δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν. Συγκεκριμένα, το επίμαχο άρθρο (45) προβλέπει μεταξύ άλλων ότι:

  • Τα φυσικά πρόσωπα, τα οποία δημιουργούν έργα τέχνης, καλλιτεχνήματα, χειροτεχνήματα και λοιπά έργα πρωτότυπης, αποκλειστικά δικής τους, καλλιτεχνικής δημιουργίας μπορούν να διαθέτουν τα έργα τους υπαιθρίως, εφόσον λάβουν διοικητική άδεια
  • Η εν λόγω άδεια είναι αυστηρά προσωποπαγής και ισχύει εντός των διοικητικών ορίων του δήμου, ο οποίος έχει εκδώσει την άδεια και έχει παραχωρήσει χώρο ύστερα από αίτημα του ενδιαφερομένου
  • Έναρξη δραστηριότητας από το TAXIS και φορολογικές υποχρεώσεις

«Όχι μόνο δε λύνει ένα ζήτημα που εκκρεμεί δεκαετίες, όχι μόνο δε βοηθάει τους χειροτέχνες να συνεχίσουν να υπάρχουν, να δημιουργούν και να προσφέρουν στην πολιτιστική κληρονομιά και παράδοση της χώρας, αλλά τους ωθεί σε αδιέξοδο και απόγνωση, ωφελώντας αποκλειστικά και μόνο όσους έχουν δυνατότητα μεγάλης παραγωγής, δηλαδή όσους κάνουν μεταποίηση ή απλώς και μόνο μεταπώληση (καθαρό εμπόριο με λίγα λόγια) και για άλλη μια φορά θυσιάζει την τέχνη και τους καλλιτέχνες στο βωμό του χρήματος. Δεν μπορεί οι χειροτέχνες να εξισωνόμαστε με τις καντίνες, τους μικροπωλητές, τους εμπόρους, ούτε ως φυσικά πρόσωπα να έχουμε ν’ ανταγωνιστούμε εταιρίες ΚΟΙΝΣΕΠ», υποστηρίζουν οι «ανεξάρτητοι χειροτέχνες – καλλιτέχνες του δρόμου» σε ψήφισμα που έχει ανέβει στον ιστότοπο Avaaz.

«Πρέπει να γίνει κατανοητή και σεβαστή η διαφορά που υπάρχει ανάμεσα σ’ έναν χειροτέχνη-καλλιτέχνη που κατασκευάζει πρωτότυπες και μοναδικές εικαστικές δημιουργίες και σ’ έναν μικροπωλητή-έμπορο που είτε μεταποιεί είτε απλά μεταπωλεί το εμπόρευμα που αγοράζει φθηνά και σε μεγάλες ποσότητες ξοδεύοντας από ελάχιστο έως καθόλου χρόνο για την κατασκευή του και άρα έχοντας πολύ μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους. Η εξίσωση αυτών των δύο είναι ο ορισμός του αθέμιτου ανταγωνισμού και οδηγεί τους χειροτέχνες σε μαρασμό», προσθέτουν και ζητούν την κατάργηση του σχετικού άρθρου.

 

«Η προσωποπαγής άδεια, σε συγκεκριμένο χώρο, προφανώς θα σημαίνει ότι θα μας ζητήσουν και ενοίκιο. Θα μας ζητήσουν ΕΦΚΑ, να πάρουμε POS, μια ταμειακή, να φορολογούμαστε στα έσοδά μας. Δηλαδή όσα βγάζουμε δεν θα φτάνουν πλέον ούτε για τις βασικές μας ανάγκες. Ο νόμος αυτός μας πιέζει πάρα πολύ και δεν λαμβάνει υπόψιν του τις ειδικές συνθήκες υπό τις οποίες δουλεύουμε. Για παράδειγμα, εξαρτόμαστε πάρα πολύ από τις καιρικές συνθήκες. Όταν βρέχει, όταν έχει πολύ αέρα, χιόνι, καύσωνα, δεν δουλεύουμε, γιατί είμαστε εκτεθειμένοι στις καιρικές συνθήκες. Εγώ για παράδειγμα το τελευταίο διάστημα τρεις στις τέσσερις μέρες δεν μπορώ να δουλέψω. Υπάρχουν και άλλες ιδιαιτερότητες που αντιμετωπίζουμε, όπως παθήσεις (π.χ. τενοντίτιδες, αυχενικά) που προκαλούνται από τη δουλειά μας και χρειάζεται να πάρουμε μερικές μέρες ρεπό για να συνέλθουμε. Η εμπλοκή με όλους αυτούς τους φορείς μας ξεπερνάει και θα πρέπει να υπάρξει μια λύση, όπως έγινε με τους μικροπαραγωγούς αγρότες που εξαιρέθηκαν, που θα σέβεται τις ιδιαιτερότητες, τη φύση της εργασίας μας και τον τρόπο ζωής ενός ανθρώπου που δουλεύει στο δρόμο. Ο νόμος λοιπόν αυτός θα αποδειχθεί καταστροφικός για το σύνολο των χειροτεχνών και όσοι επιβιώσουν, θα αναγκαστούν να κάνουν και μεγάλες εκπτώσεις στην κατασκευή των προϊόντων τους. Θα χαθεί η πρωτοτυπία».

Αντιδράσεις και κινητοποιήσεις

Οι χειροτέχνες, μέσω των διαφόρων Σωματείων τους, αντέδρασαν, με συνελεύσεις, κινητοποιήσεις, συναντήσεις με αρμόδιους φορείς, μεταξύ των οποίων το υπουργείο Οικονομίας, ενημέρωση του κόσμου και διαδικτυακή συλλογή υπογραφών. Αντιδράσεις επίσης υπήρξαν και στο εσωτερικό του Δήμου, με παρατάξεις όπως η «Ανταρσία στις Γειτονιές» και η «Ανοιχτή Πόλη» να εναντιώνονται στις αποφάσεις Καμίνη. Αποτέλεσμα μέχρι στιγμής είναι η λήψη οριστικής απόφασης να παίρνει διαδοχικές αναβολές. Η νέα προθεσμία λήγει θεωρητικά στις 14 Δεκεμβρίου. Τότε, παραμένει άγνωστο το πώς θα αντιμετωπιστούν οι πάγκοι από τη δημοτική αρχή. «Ή θα είναι μέρα ή θα είναι νύχτα», σχολιάζει ο Νίκος, αστειευόμενος με την αβεβαιότητα.

Οι χειροτέχνες – καλλιτέχνες «κοσμούν την πόλη όταν εκθέτουν την αισθητική, την παιδεία, το ταλέντο τους. Αυτό το μοντέλο δουλειάς έχει αναγνωριστεί σε όλο τον κόσμο, για την ιδιαιτερότητά του. Αποτελεί την ζωντανή παράδοση, την κουλτούρα, την εξωστρεφή έκφραση του πολιτισμού των πόλεων παγκοσμίως. Ήρθε και για την Αθήνα ο καιρός να το μορφοποιήσουμε, να το νομιμοποιήσουμε, να το δυναμώσουμε», τόνιζε τον Οκτώβριο σε ανακοίνωσή της η παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ στον Δήμο Αθηναίων, «Ανοιχτή Πόλη».

«Η εκστρατεία για αναβάθμιση του ιστορικού και εμπορικού κέντρου της Αθήνας έχει μετατραπεί σε μοχλό για την εξόντωση των φτωχών της πόλης για να επιβιώσουν οι λίγοι και εκλεκτοί», υποστηρίζει η ΑΝΤΑΡΣΙΑ, μέσω του δημοτικού συμβούλου της, Πέτρο Κωνσταντίνου, που αναρωτιέται: «Σοβαρά, το ΚΑΣ ανησυχεί ότι καταστρέφεται η πολιτιστική κληρονομιά από τους παγκίτες του Θησείου, τους χειροτέχνες; Μήπως, το 90% της κληρονομιάς αυτής δεν έχει θαφτεί κάτω από τα κτίρια των Τραπεζών, των Ξενοδοχείων και των επιχειρήσεων που συνθλίβουν το κέντρο της πόλης; Τα πόδια των παγκιτών που πατάμε στους δρόμους τους ενοχλούν;», προσθέτει και καταγγέλλει επίσης ότι «οι προτάσεις για δημιουργία “αγοράς” διάσπαρτης με εκατό πάγκους υποτιμάει τη κοινή λογική».

«Λίγο οι διάφοροι φορείς που δεν τα βρίσκουν μεταξύ τους, λίγο που εμείς αντιδράσαμε και ασκήσαμε πίεση, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει τελική απόφαση», εξηγεί ο Νίκος. «Κι εμείς είμαστε σε μια φάση που προσπαθούμε να ενημερώσουμε και να κινητοποιήσουμε τον κόσμο στο Θησείο και στα Πετράλωνα, ώστε να μας στηρίξουν, ενώ παράλληλα διαμορφώνουμε τις δικές μας προτάσεις», προσθέτει.

Το πανό των χειροτεχνών που συμμετείχαν στην 24ωρη απεργία της ΑΔΕΔΥ έγραφε «Δεν έχει να κάνει μόνο με εμάς».

Ο Νίκος και πολλοί ακόμα, υποστηρίζουν ότι η έξωσή των χειροτεχνών από το κέντρο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, που χτίζεται βήμα βήμα. «Δεν έχει να κάνει μόνο με εμάς», επαναλαμβάνει.

Το τελευταίο διάστημα, έχει ξεκινήσει ξανά η συζήτηση για την περίφραξη του λόφου του Φιλοπάππου και της Πνύκας, μιας ελεύθερης έκτασης 700 στρεμμάτων στην καρδιά της Αθήνας. Ανάλογες προσπάθειες είχαν γίνει και το 2002, αλλά και το 2008, κινήσεις που αποτράπηκαν λόγω της κινητοποίησης των κατοίκων. Οι υπέρμαχοι αυτής της πρότασης στέκονται στην εγκληματικότητα (υπήρξε πριν λίγους μήνες υπόθεση δολοφονίας και έχουν καταγγελθεί πολλές ληστείες), ενώ οι πολέμιοι τονίζουν ότι «θα αποκοπεί το κέντρο της Αθήνας από τα αρχαία» και προσθέτουν ότι ο πραγματικός στόχος της περίφραξης δεν είναι η ασφάλεια, αλλά η εμπορευματοποίηση (με εισιτήριο, μαγαζιά κ.α.). Ανάλογες κινήσεις περίφραξης έχουν γίνει στον Λόφο του Στρέφη, ενώ στην Ακαδημία Πλάτωνος υπήρχε το σχέδιο για την ανέγερση Mall από την εταιρεία Artume, θυγατρική της Blackrock (σχέδιο που έχει ανασταλεί από την εταιρεία, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση είχε εκδώσει όλες τις απαιτούμενες άδειες).

«Νομίζω ότι η προσπάθεια να μας διώξουν εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αναδιαμόρφωσης του ιστορικού κέντρου. Για παράδειγμα, θέλουν επίσης να περιφράξουν τον Φιλοπάππου, ώστε να μην μπορεί ένας γονιός να πάει βόλτα με το παιδί του, χωρίς να πληρώσει εισιτήριο. Αυτό το σχέδιο δεν λαμβάνει υπόψιν του κοινωνικές ανάγκες των ανθρώπων που βρίσκονται σε αυτόν. Είτε τις δικιές μας, είτε των ανθρώπων που θέλουν να μας βρουν, είτε αυτών που θέλουν να περπατάνε και να μην βρίσκονται σε έναν απέραντο εμπορικό χώρο».

Με βάση αυτήν την πεποίθηση και ένα μότο που συμπυκνώνεται στο ερώτημα: «Ποιο κέντρο της Αθήνας θέλουμε;», οι χειροτέχνες καλλιτέχνες επιθυμούν να έρθουν σε επαφή και να έχουν «στήριξη από ανθρώπους που βλέπουν τα πράγματα όπως εμείς», και προετοιμάζονται να συνεχίσουν τις δράσεις τους. Το τι θα συμβεί, όταν φτάσει η προθεσμία που τους έχει δοθεί, ή κάποια επόμενη, παραμένει άγνωστο.

«Ή θα είναι μέρα ή θα είναι νύχτα».

Join our community of readers!

One last thing! Check your email to confirm your subscription.

Pin It on Pinterest

Share This
Skip to content