Taking too long? Close loading screen.
04 Ιουλίου, 2019
Ένα χρονικό-τσέπης για την ψήφο των Ελλήνων τα τελευταία 41 χρόνια και τις πολιτικές συγκυρίες που την επηρέασαν
Τα ιστορικά δεδομένα αφηγούνται τη διαδρομή της ελληνικής ψήφου μεταπολιτευτικά, από τις πρώτες βουλευτικές εκλογές το 1974, μετά τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών, ως τις τελευταίες εθνικές κάλπες το 2015.
04 Ιουλίου, 2019

Επιμέλεια: Ελβίρα Κρίθαρη

 

Από την πτώση της Χούντας ως σήμερα, λίγες ημέρες πριν από τις –πρόωρες μεν, κατόπιν μιας, συγκριτικά με το πρόσφατο παρελθόν, μακράς κυβερνητικής θητείας δε– κοινοβουλευτικές εκλογές του 2019, οι Έλληνες έχουν πάει στην εθνική κάλπη συνολικά 17 φορές, μη περιλαμβανομένου του πολυσυζητημένου δημοψηφίσματος στις 5 Ιουλίου 2015 και του ιστορικού δημοψηφίσματος στις 8 Δεκεμβρίου 1974, για την αλλαγή του πολιτεύματος.

Σε συνολική περίοδο 41 ετών, σχεδόν οι μισές από αυτές τις 17 κάλπες στήνονται τα τελευταία 15 χρόνια, δηλαδή από το 2000 και έπειτα. Μέσα σε αυτά είναι που η χώρα περνά από την άλλοτε, σε γενικές γραμμές, τετρακομματική και πεντακομματική αντιπροσώπευση των πολιτών στο Κοινοβούλιο στην ως και οκτακομματική βουλή, όπως υπήρξε η πιο πρόσφατη.

Η συλλογή ιστορικών δεδομένων και η ανάλυση του εκλογικού αποτελέσματος διαχρονικά, εξυπηρετούν την αφήγηση της ιστορίας της ψήφου των Ελλήνων, που περιλαμβάνει δικομματισμό, οικουμενική κυβέρνηση, πολιτική σταθερότητα ως προϊόν κάποιας, υπαρκτής ή εκ των υστέρων αμφισβητούμενης, ευμάρειας, κοινοβουλευτικές αναταράξεις, φλερτ με τον νεοναζισμό και πολυδιασπασμένη κομματική ισχύ.

Όταν η λιτότητα ταρακουνά την κάλπη

Τον Μάιο 2012, που για πρώτη φορά βουλευτικές εκλογές διεξάγονται στη «μνημονιακή» Ελλάδα, η «λαϊκή εντολή» στέλνει στη βουλή επτά κόμματα –ισάριθμες κοινοβουλευτικές δυνάμεις είχαν νωρίτερα υπάρξει μόνο το 1977, όταν οι πολίτες ψήφισαν για δεύτερη φορά, μετά τη δικτατορία. Τρεις εκλογικές αναμετρήσεις αργότερα, τον Σεπτέμβριο 2015, ο αριθμός των κομμάτων που αντιπροσωπεύονται στο Κοινοβούλιο αυξάνεται σε οκτώ, συγκροτώντας την πιο πολυκομματική Βουλή των Ελλήνων στη Μεταπολίτευση.

Νωρίτερα στην Ιστορία, η βουλή είναι συνήθως τετρακομματική ή πεντακομματική, με χρονιά ορόσημο το 1989, όποτε δύο εκλογικές αναμετρήσεις διεξάγονται σε κλίμα βαθιάς πόλωσης, στη σκιά του σκανδάλου Κοσκωτά, το οποίο συγκλονίζει τον πολιτικό κόσμο και, φυσικά, δοκιμάζει τις σχέσεις της πολιτικής εξουσίας με τον Τύπο.

Μάλιστα, μετά τις πρώτες εκλογές της χρονιάς εκείνης, τον Ιούνιο 1989, σχηματίζεται η κυβέρνηση συνεργασίας, υπό τον Τζαννή Τζανετάκη, επισφραγίζοντας τον «ιστορικό συμβιβασμό» μεταξύ Νέας Δημοκρατίας και Αριστεράς. Η εν λόγω κυβέρνηση οδηγεί τη χώρα στις δεύτερες εκλογές, τον Νοέμβριο 1989, απόρροια της οποίας είναι η «οικουμενική κυβέρνηση», υπό τον Ξενοφώντα Ζολώτα. Στο μεταξύ αλλά και τα επόμενα χρόνια, η ρητορική του «Βρώμικου ’89» και η ρητορική της «Κάθαρσης» διασταυρώνουν τα ξίφη τους.

Αριθμός κομμάτων στο Κοινοβούλιο ανά εκλογική αναμέτρηση

Περισσότερα κόμματα από ποτέ «μπήκαν» στη βουλή τον Σεπτέμβριο 2015. Πηγή.

 

Σήμερα, είναι πλέον σαφές ότι η «Μεταπολίτευση» δεν είναι μία ενιαία περίοδος: «Το ζήτημα της περιοδολόγησης της Μεταπολίτευσης είναι ανοιχτό σε διαφορετικές ερμηνείες στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Υπάρχουν συζητήσεις εάν η πολιτική Ιστορία της Μεταπολίτευσης πρέπει να ιδωθεί μέσα από το στενό πρίσμα του πολιτικού ανταγωνισμού ή υπό το διευρυμένο πρίσμα των ευρύτερων μεταβολών στη διεθνή σκηνή», λέει η Φανή Κουντούρη, Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Στη συνέχεια, η ίδια περιγράφει: «Η αφετηρία της Μεταπολίτευσης είναι, το 1974, η αλλαγή πολιτεύματος σε προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Στη συνέχεια, οι τομές διαφέρουν: Για ορισμένους αναλυτές, μια πρώτη περίοδος φτάνει ως το 1989, όταν οδηγούμαστε στον λεγόμενο “ιστορικό συμβιβασμό”, μέσα στο πλαίσιο της κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού. Για άλλους, εκτείνεται ως το 1996, όταν οδηγούμαστε σε εκλογές χωρίς τους Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και Ανδρέα Παπανδρέου, τους πολιτικούς αρχηγούς που σφράγισαν τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Η ύστερη Μεταπολίτευση φτάνει ως το 2010 και την υπογραφή του πρώτου μνημονίου, ενώ θα λέγαμε ότι ολοκληρώνεται στις εκλογές του 2012 που δημιουργούν έναν «εκλογικό σεισμό», ο οποίος φέρνει μια σημαντική ρευστοποίηση του πολιτικού και κομματικού σκηνικού. Στις εκλογές του 2012, σπάνε ορισμένα πολύ βασικά χαρακτηριστικά της Μεταπολίτευσης, όπως η εναλλαγή δύο κομμάτων στην εξουσία (δικομματισμός), οι αυτοδύναμες κυβερνήσεις, η αποευθυγράμμιση από τους ψηφοφόρους και η ανάδυση νέων κομμάτων. Παράλληλα, διαπιστώνονται ορισμένες ποιοτικές διαφοροποιήσεις, όπως νέες μορφές διαμαρτυρίας, πολύ χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης σε κόμματα και πολιτικούς, νέες μορφές αυτοοργάνωσης».

Από τον δικομματισμό του 86,66% στον «δικομματισμό» χωρίς αυτοδυναμίες

Ο αριθμός των κομμάτων που καταλαμβάνουν θέσεις στο Κοινοβούλιο, μεταξύ άλλων, εξαρτάται από τα επίπεδα του δικομματισμού, δεδομένου ότι όταν το εκλογικό σώμα συμπιέζεται σε δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα, τα εκλογικά ποσοστά του δικομματισμού είναι υψηλά και, ως εκ τούτου, η δυναμική των λοιπών κομμάτων συρρικνώνεται, όπως και η αντιπροσώπευσή τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ιστορική εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ (48,97%) το 1981, όποτε η Νέα Δημοκρατία συλλέγει το 35,87% των ψήφων και, έτσι, το άθροισμα των ποσοστών των δύο πρώτων κομμάτων φτάνει το 83,94%, οδηγώντας στο ιστορικό χαμηλό μιας τρικομματικής βουλής.

Στο ερώτημα εάν η χρονιά της «Αλλαγής» είναι η αρχή του δικομματισμού, η Επίκουρη Καθηγήτρια Φανή Κουντούρη απαντά: «Ο δικομματισμός αρχίζει νωρίτερα, ήδη από τις εκλογές του 1977, όταν το ΠΑΣΟΚ λαμβάνει το 25,34%, έναντι του 41,84% της Νέας Δημοκρατίας. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι στις εκλογές του 1981 έχουμε τη μεγάλη ανατροπή: Το ΠΑΣΟΚ κερδίζει, η ΝΔ “πέφτει” και το ποσοστό του ΚΚΕ φτάνει το 10,93%. Έτσι, έχουμε τον καταμερισμό των εδρών μεταξύ των τριών κομμάτων. Βέβαια, το ποσοστό του δικομματισμού θα φτάσει, το 1985, στο 86,66%. Ο δικομματισμός θα διατηρήσει τα υψηλά ποσοστά και θα σημειώσει ελαφρά κάμψη στις εκλογές των 1996, 2007 και 2009 –και στις τρεις αυτές εκλογικές αναμετρήσεις, τελικά έχουμε πεντακομματική βουλή».

Το άθροισμα των μεριδίων των δύο πρώτων κομμάτων (%) ανά εκλογική αναμέτρηση

Η μέση τιμή του εκλογικού ποσοστού του δικομματισμού είναι 81,68%. Σημαντικά κάτω από αυτό, η ψήφος των Ελλήνων κινείται μόνο από το 2012 και εφεξής. Πηγή.

 

Αντιστρόφως ανάλογη πορεία ακολουθεί το ΠΑΣΟΚ, το οποίο στην εν λόγω τελευταία αναμέτρηση φτάνει στο «ναδίρ» (4,68%) της ιστορίας του. «Πρόκειται για ανατροπές που δημιουργούνται, όταν αναδεικνύονται αυτό που λέμε οι κατάλληλες δομές πολιτικών ευκαιριών: Στην προκειμένη περίπτωση, η είσοδος της χώρας στα μνημόνια φέρνει τέτοιο πολιτικό και κοινωνικό αναβρασμό που επαναπροσδιορίζονται οι σχέσεις των ψηφοφόρων με την πολιτική και τα πολιτικά κόμματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ, που δημιουργείται το 2004 αλλά κουβαλάει ένα μεγάλο μέρος και της κινηματικής Αριστεράς, προτάσσει έγκαιρα την ανάληψη της διακυβέρνησης από την Αριστερά και καταφέρνει να συσπειρώσει ψήφους –κυρίως από το ΠΑΣΟΚ, που έχει εκλογικά καταρρεύσει. Ο ΣΥΡΙΖΑ, μέσα στα συμφραζόμενα της εποχής, κατάφερε να διατυπώσει μια κοινωνική ατζέντα και να καλλιεργήσει την ελπίδα της ανατροπής μια δεδομένης κατάστασης. Δεν θα έλεγα ότι πρόκειται περί αντανάκλασης. Τα δύο φαινόμενα αναπτύσσονται παράλληλα, το ένα τροφοδοτείται από την πτώση του άλλου, αλλά πρέπει να σεβαστούμε την αυτονομία του κάθε πεδίου ξεχωριστά», απαντά η Φανή Κουντούρη.

Εκλογικά ποσοστά (%) κομμάτων ανά εκλογικό γύρο

Οι άλλοτε κυβερνητικές δυνάμεις συντρίβονται κατά τα χρόνια των μνημονίων. Σημείωση: Περιλαμβάνονται μόνο τα κόμματα που διαχρονικά αντιπροσωπεύονται στη Βουλή, όπως και η Χρυσή Αυγή η οποία αποτελεί σημαντική «προσθήκη» στο κοινοβουλευτικό γίγνεσθαι. Στο υπόμνημα, τα κόμματα αναφέρονται με σειρά εκλογικού ποσοστού στις τελευταίες εθνικές εκλογές, τον Σεπτέμβριο 2015. Πηγή.

 

Το «φαινόμενο» Χρυσή Αυγή

Η Χρυσή Αυγή λαμβάνει 6,97% και 6,92% των ψήφων τον Μάιο και τον Ιούνιο 2012, αντίστοιχα. Αυτή είναι η πρώτη φορά που το νεοναζιστικό κόμμα καταλαμβάνει έδρες στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, τον Ιανουάριο 2015, η Χρυσή Αυγή μειώνει το ποσοστό της στο 6,28%, χάνοντας μόλις μία έδρα, την οποία παίρνει πίσω τον Σεπτέμβριο 2015, όταν επιτυγχάνει το υψηλότερο ποσοστό της (6,99%), διατηρώντας τα παραδοσιακά υψηλά ποσοστά της στη Λακωνία και αυξάνοντας τα μερίδιά της στην ψήφο νησιών του Αιγαίου, όσο η προσφυγική κρίση είναι σε πλήρη εξέλιξη.

«Πρόκειται για σύνθετο φαινόμενο. Διαβάζοντας τους ειδικότερους (Βασιλική Γεωργιάδου, Η Άκρα Δεξιά στην Ελλάδα, 1965-2018, εκδ. Καστανιώτης, 2019), κανείς καταλαβαίνει ότι δεν είναι προϊόν της συγκυρίας, αλλά έχει βαθύτερες ρίζες στην ελληνική κοινωνία και παρουσία στη μεταπολιτευτική πολιτική σκηνή, είτε με μεγαλύτερα (Εθνική Παράταξη, ΕΠΕΝ), είτε με μικρότερα σχήματα», αναφέρει η Φανή Κουντούρη και συμπληρώνει: «Ωστόσο, η κατανόηση της Χρυσής Αυγής σήμερα, και του ενδεχομένως μειωμένου ποσοστού της στις ερχόμενες εκλογές, είναι στενά συνδεδεμένη με το γεγονός ότι η Χρυσή Αυγή έχει πλέον πάρει τον χαρακτηρισμό της εγκληματικής οργάνωσης –δεν είναι απλώς ακόμη μία ακροδεξιά οργάνωση».

Η γεωγραφική κατανομή της ψήφου υπέρ της Χρυσής Αυγής κατά τις περασμένες τέσσερις αναμετρήσεις

Σεπτέμβριος 2015: Η Λακωνία ψηφίζει Χρυσή Αυγή κατά 11,44%, το κόμμα αυξάνει τα ποσοστά του σε Βόρεια Ελλάδα και Αιγαίο. Πηγή δεδομένων: Υπουργείο Εσωτερικών

Ιανουάριος 2015: Στη Λακωνία, η Χρυσή Αυγή συγκεντρώνει 10,47% –Ηράκλειο και Λασίθι δεν τη «στέλνουν» στο Κοινοβούλιο

Ιούνιος 2012: Το μικρότερο ποσοστό καταγράφεται στο Λασίθι (2,59%). Πηγή δεδομένων: Υπουργείο Εσωτερικών

Μάιος 2012: Η Χρυσή Αυγή επιτυγχάνει το υψηλότερο ποσοστό της στην Κορινθία (11,98%).

 


Μεθοδολογία & Εργαλεία
Η συλλογή και η ανάλυση των δεδομένων είναι πρωτογενής. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με τη χρήση Python/Beautiful Soup. Η ανάλυση και οι οπτικοποιήσεις των δεδομένων έγιναν με τη χρήση Python/Pandas. Το πρόγραμμα QJIS χρησιμοποιήθηκε για τις ανάγκες χαρτογράφησης. Η τελική επιμέλεια των οπτικοποιήσεων έγινε με τη χρήση Illustrator. Διαθέσιμος κώδικας υπάρχει εδώ.

Related ›

Η «αποσυμφόρηση των νησιών» στον πρώτο χρόνο ΝΔ

Περιορισμένες εθελούσιες επιστροφές, pushbacks, και εξώθηση προσφύγων στους διακινητές, την στιγμή που αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που έχουν γίνει δεκτοί σε άλλες χώρες παραμένουν στην Ελλάδα με την ευθύνη του κράτους.

Τα μελανά σημεία της λίστας Πέτσα

Η Athens Voice πιο πολλά χρήματα από τη Lifo. H Εφημερίδα των Συντακτών όσα ένα τοπικό μέσο. 239 ιστότοποι που έλαβαν χρήματα εκτός Μητρώου Online ΜΜΕ. Τα χάσματα που αποκαλύπτει η δημοσιοποίηση της λίστας με τα ποσά στα Μέσα για το «Μένουμε Σπίτι».

Τί θα ψηφίσει η ομογένεια;

Μία δεξαμενή εκατομμυρίων δυνητικών ψηφοφόρων προστίθεται στο εκλογικό σώμα με διακομματική συναίνεση. Προς τα πού θα γείρει η πλάστιγγα;

Συμφωνία της Μάλτας: Σχεδιασμοί για το προσφυγικό χωρίς την Ελλάδα

Η ιταλική κυβέρνηση πρότεινε ένα σχέδιο επιμερισμού της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών που αφορούν την κεντρική μεσογειακή διαδρομή, που φαίνεται -εκτός των άλλων- να είναι και ένα πολιτικό δώρο των Ευρωπαίων για τη φιλοευρωπαϊκή στροφή της χώρας.

Έρωτας με το πρώτο swipe;

Στις παρυφές του καθημερινού (λιγοστού) χρόνου για νωχελικές γνωριμίες σε αναζήτηση του έρωτα, οι εφαρμογές γνωριμιών περνούν στο στάδιο της απενοχοποίησης. Καθώς μερικά εκατομμύρια ανθρώπων τις χρησιμοποιούν, αυτές αναπτύσσονται με πολλαπλούς τρόπους για να εξυπηρετήσουν όλες τις ανάγκες της σύγχρονης τρυφερότητας.

<a href="https://solomonmag.com/author/konstantina-konstantinou/?lang=el" target="_self">Konstantina Konstantinou</a>

Konstantina Konstantinou

Author

What do you think about this piece? This is an open discussion and we’d love to read your thoughts.

0 Σχόλια

Υποβάλετε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

four × 1 =

More to read

Related
Η «αποσυμφόρηση των νησιών» στον πρώτο χρόνο ΝΔ

Η «αποσυμφόρηση των νησιών» στον πρώτο χρόνο ΝΔ

Περιορισμένες εθελούσιες επιστροφές, pushbacks, και εξώθηση προσφύγων στους διακινητές, την στιγμή που αναγνωρισμένοι πρόσφυγες που έχουν γίνει δεκτοί σε άλλες χώρες παραμένουν στην Ελλάδα με την ευθύνη του κράτους.

Όνομα: Άγνωστος, Αιτία θανάτου: Πνιγμός

Όνομα: Άγνωστος, Αιτία θανάτου: Πνιγμός

«Δεν μπορώ, δυσκολεύτηκα να το διαχειριστώ». Η Αφροδίτη Ανδρικού εργάζεται στο Ληξιαρχείο της Μυτιλήνης από το 1983. Τα τελευταία χρόνια καταχωρεί, κυρίως, άγνωστα πτώματα προσφύγων.

Αφηγήσεις προσφύγων και μεταναστών στην εποχή της πανδημίας

Αφηγήσεις προσφύγων και μεταναστών στην εποχή της πανδημίας

Οι ψηφιακές αφηγήσεις δημιουργήθηκαν στα πλαίσια του έργου “Narrating COVID-19: Testimonies from Refugees and Migrants in a Time of Pandemic”, το οποίο υλοποιήθηκε από το ΠΜΣ «Παγκόσμια Υγεία – Ιατρική των Καταστροφών» της Ιατρική Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), με σκοπό την ανάδειξη του ανθρωπιστικού ρόλου των νέων τεχνολογιών ως εργαλείου αυτοέκφρασης για την αποτύπωση των ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων του COVID-19 σε ευπαθείς πληθυσμούς.

Τα μελανά σημεία της λίστας Πέτσα

Τα μελανά σημεία της λίστας Πέτσα

Η Athens Voice πιο πολλά χρήματα από τη Lifo. H Εφημερίδα των Συντακτών όσα ένα τοπικό μέσο. 239 ιστότοποι που έλαβαν χρήματα εκτός Μητρώου Online ΜΜΕ. Τα χάσματα που αποκαλύπτει η δημοσιοποίηση της λίστας με τα ποσά στα Μέσα για το «Μένουμε Σπίτι».

«Αγκάθι» η ρατσιστική βία στην Ελλάδα

«Αγκάθι» η ρατσιστική βία στην Ελλάδα

Επιθέσεις εις βάρος προσφύγων, επιθέσεις εις βάρος ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, επιθέσεις με θύτες αστυνομικούς. Τα ευρήματα της ετήσιας έκθεσης του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας για το 2019 προκαλούν και φέτος ανησυχία.

You'll love your inbox!

Join our mailing list to receive the latest news and updates, follow the discussion and stay in touch with our team.

Almost done! Check your inbox to confirm your subscription.

Pin It on Pinterest

Share This

By browsing on our website you accept our cookies policy. More info

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close